Epilepsie chirurgie van GJF Brekelmans 29 november 1999
Operatief ingrijpen in de hersenen met als doel epileptische aanvallen te behandelen wordt epilepsie
chirurgie genoemd. Deze behandeling kan worden verricht indien de epileptische aanvallen medicamenteus
niet kunnen worden onderdrukt. De verschillende typen epilepsie vereisen vaak een verschillende
chirurgische aanpak.
Wie komt voor epilepsie chirurgie in aanmerking?
Om in aanmerking te kunnen komen voor epilepsie chirurgie moet voldaan worden aan een aantal criteria,
te weten: Steeds terugkerende partiele aanvallen zonder/met secundaire generalisatie (tonisch/clonisch
insult)medisch en of sociaal invaliderend. bewezen therapieresistent of onacceptabele bijwerkingen van
anti-epileptische medicatie vermoedelijke)plaats waar de aanval begint in hersengebied wat zonder gevaar
voor restverschijnselen kan worden verwijderd.geen kwaadaardige afwijking (bijv. groeiende tumor) die op
zich een operatie indicatie vormt. geen voortschrijdende neurologische aandoening of algemene
medische contra-indicatie.
Welke typen epilepsie zijn toegankelijk voor
epilepsie chirurgie en met welke methoden? Resectieve (wegsnijden) chirurgie wordt verricht bij mensen
met een partiele epilepsie. Bij hen komen de aanvallen vanuit een klein deel van de hersenen. Hierbij
wordt dan dit kleine stukje hersenweefsel verwijderd, terwijl het belangrijk is hersenweefsel met een
belangrijke functie als spraak, geheugen en motoriek te sparen. De meest frequent verrichte epilepsie
chirurgische ingreep is de gedeeltelijke resectie van de temporaalkwab (slaapbeenkwab) Partiele epilepsie
wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een tumor, lidteken door hersenkneuzing of zuurstofgebrek,
bloedvatafwijkingen, infecties en afwijkingen in de ontwikkeling
van het brein.
Een hemisferectomie wordt gedaan bij patiënten met (grote) afwijkingen in een hersenhelft. Ziekten als
aangeboren bloedvatafwijkingen (Sturge Weber), atypische ontstekingen (Rasmussen’s encefalitis),
ziekelijk vergrote hersenhelft (hemimegencephalie) en beroerte rondom de geboorte kunnen grote
delen van één hersenhelft beschadigen. De patiënten hebben vaak een ernstige vorm van epilepsie met
daarnaast ernstige neurologische afwijkingen als half zijdige verlammingen, spraakproblemen en
verstandelijke handicap. Een vrij groot deel van de aangedane hemisfeer wordt dan operatief verwijderd
terwijl de rest van de zieke hemisfeer wordt losgesneden van de goede hersenhelft om verspreiding van
epileptische activiteit te voorkomen.Bij een callosotomie wordt een deel (meestal voorste 2/3) van het
corpus callosum doorgesneden. Het corpus callosum is een grote vezelbundel die de twee hersenhelften met
elkaar verbindt. Het doel is om de verspreiding van epileptische activiteit van de ene naar de andere
hersenhelft te voorkomen. Een callosotomie wordt verricht bij patiënten met ernstige gegeneraliseerde
tonische (verstijving) of atone (verslapping) aanvallen (drop attacks) met als gevolg plotseling vallen
waardoor vaak ernstige verwondingen kunnen ontstaan. Het evaluatie proces voor epilepsie chirurgie.
Er zijn een aantal onderzoeken nodig om te bepalen of iemand voor epilepsie chirurgie in aanmerking
komt en om te bepalen wat de oorzaak en de plaats van de epilepsie is. Het onderzoek is geprotocolleerd
en wordt in Nederland gecoördineerd door de landelijke epilepsie chirurgie werkgroep bestaande uit de
drie Nederlandse epilepsiecentra te weten Sein in Heemstede, Kempenhaeghe in Heeze en de Hans Berger kliniek
in Breda in samen werking met het UMC Utrecht. Het protocol voor resectieve chirurgie bestaat uit 4 fasen:
fase I
niet invasief prechirurgisch onderzoek
fase II
invasief prechirurgisch onderzoek
fase III
operatie
fase IV
postoperatieve follow up
In fase I wordt uitgebreid algemeen medisch en neurologisch onderzoek verricht. Daarna vindt uitvoerig
routine EEG (hersenfilm) en EEG/video aanvalsregistratie plaats. Tevens wordt een MRI gemaakt van de
hersenen. Dit is een onderzoek dat zeer gedetailleerde afbeeldingen maakt van de hersenen nodig voor het
ontdekken van een structurele afwijking in het brein. Meestal besluit men tot medicamenteus onbehandelbare
aanvallen als er tenminste drie anti-epileptica zijn geprobeerd in verschillende combinaties en met voldoende
bloedconcentraties zonder afdoende aanvalsreductie. Video-EEG monitoring wordt verricht gedurende 5 tot 7
dagen waar bij de patiënt continue wordt bewaakt met EEG en video om de aanvallen zelf vast te leggen.
Analyse van de aanvallen op video tegelijk met het EEG geeft veel en meestal onmisbare informatie over de
plaats waar de aanvallen ontstaan. Andere testen die informatie geven over de functie van de hersenen zijn
de PET en SPECT scan (beide geven informatie over het metabolisme respectievelijk de bloeddoorstroming van
de hersenen dmv radioactieve stoffen). Tevens is een goed neuropsychologisch onderzoek onmisbaar voor het
testen van taal, geheugen en IQ. In bepaalde gevallen kan een EEG registratie met elektroden geplaatst in
en om de hersenen (intracranieel EEG) nodig zijn, bijvoorbeeld in geval dat de andere onderzoeken onvoldoende
informatie hebben opgeleverd voor een goede bepaling van de plaats waar de aanvallen beginnen.
Wat zijn de resultaten van epilepsie chirurgie?
De resultaten variëren met de oorzaak en de locatie van de epilepsie. Bij resectieve chirurgie in
bijvoorbeeld de temporaalkwab zijn de resultaten zeer goed, met wel 80% aanvalsvrijheid. In andere
hersengebieden zijn de resultaten vaak wat minder maar nog altijd wordt dan 40-50% aanvalsvrij
en een groot deel van de patiënten zal aanzienlijk minder aanvallen hebben. Bij de callosotomie en de
hemisferectomie is het doel veeleer het aantal invaliderende aanvallen te reduceren en om verdere
achteruitgang in functioneren te voorkomen. Meer informatie kan verkregen worden bij de drie epilepsiecentra
SEIN Heemstede, Hans Bergerkliniek Breda, Kempenhaeghe Heeze of het UMC Utrecht.
Copyright © Stichting Epilepsie Netwerk